Γενναίος Νέος Κόσμος και η Ώρα της Σύνθεσης

Τρία συν Ένα Κύματα και πως αλλάζουν τις Κοινωνίες μας 

 

Γράφει ο Μάριος Νόττας*

Πρίν 20 χρόνια, ο ‘μεγάλος εκμαυλιστής’ (δηλαδή εκείνος που του φορτώναμε όλα τα δεινά) ήταν η Τηλεόραση. Το χαμηλό γούστο, ή άμετρη απεικόνιση βίας, η woke ατζέντα που δειλά επικρατούσε, η εμπορευματοποίηση των ηθών, η αισθητική του καναλάρχη, διαλέγεις και παίρνεις: Δικαίως ή αδίκως καθένας μας αποκαθήλωνε την ‘επάρατον’ τηλοψία (και συλλήβδην τα τότε a-la-mode Mass Media) για όσα ο ίδιος θεωρούσε ως σημεία αποδρομής και πτώσης.

Το σκηνικό διέφερε ελάχιστα, λίγα χρόνια μετά: Η επικράτηση του Προσωπικού Υπολογιστή και των χειροκίνητων συσκευών (αν και ακόμα με πρωτόγονες τηλεφωνικές εφαρμογές) ήταν στο στόχαστρο των κοινωνικών αναλυτών για την απομείωση της έλλογης κριτικής επεξεργασίας, την αποξένωση, την νέα ιδιωτεία, την αποχαύνωση και την διάλυση της οικογένειας όπως την ξέραμε.

Σύντομα η εικόνα ‘επιδεινώθηκε’ με τα Social Media και την ανάδυση των νέων αποκεντρωμένων οδών επιρροής: Οροι όπως το social marketing, το influencing, τo virusity και το posting αναδείχθηκαν “νέο αλφαβητάρι” χωρίς το οποίο οι κοινωνικές δεξιότητες έμοιαζαν (μοιάζουν) ανεπαρκείς. Η ανθρώπινη επαφή (βοηθούσης και της Πανδημίας) υποχώρησε ενώ οι ‘virtual’ τελετουργίες (από το φλερτ/σεξ μέχρι την εκπαίδευση, το shopping και την πολιτική) μετακόμισαν στον clickable χώρο του Διαδικτύου του Αντίχειρα. 

Επαληθεύτηκαν οι Κασσάνδρες (του υπογράφοντος -βαρέως χρήστη τεχνολογίας- περιλαμβανομένου); Και ναι και όχι.

Για κάθε δεινό μία νέα δυνατότητα -χαρά- διέξοδος πρόβαλε στον ορίζοντα.

Για παράδειγμα, κανένας δεν θα ήθελε να γυρίσει σε μία εποχή παντοκρατορίας των τριών - τεσσάρων εφημερίδων επιρροής. Τα μύρια όσα θα μπορούσαμε να καταλογίσουμε στα “τζάκια” των τότε εκδοτών και τις συναλλαγές τους με την εξουσία. (Πριν βιαστείς να πεις πως ‘λίγα άλλαξαν’ ξόδεψε λίγα λεπτά στον κυβερνοχώρο για να βρεις τον αντίλογο σε κάθε καθεστηκυία άποψη. Εκτός αν αρκείσαι στις ειδήσεις των πρώτων τριών κλικ. Λίγο θα διαφέρεις από κάποιον που αγόραζε την ίδια εφημερίδα σε όλη του τη ζωή, άρα το δίκτυο δεν είναι για σένα).

Στην δριμεία (και εμπεριστατωμένη) κριτική των μεγάλων portals γνωριμιών (από το FB μέχρι τις πλατφόρμες μηνυμάτων), ο συνήγορος του διαβόλου αντιτάσσει έρευνες που δείχνουν πως οι γάμοι με πρώτη γνωριμία μέσω facebook δείχνουν πιο ανθεκτικοί. (Απλή λογική υπαγορεύει πως η σε δεδομένα βασισμένη επιλογή συντρόφου έχει μικρότερη πιθανότητα λάθους από ένα προξενιό).

Στην αποστέρηση της αγοράς από την ανθρώπινη παρουσία/επαφή και την προϊούσα αποξένωση, αντιτάσσεται πως οι επί ίσοις όροις σύγκριση και προβολή παρόμοιων ειδών μέσω των Κυβερνο-καταστημάτων, οι οικονομίες κλίμακας με αποτέλεσμα χαμηλότερες τιμές, η πλούσια πληροφόρηση για την προέλευση και τα χαρακτηριστικά κάθε προϊόντος / υπηρεσίας και ο σκληρός ανταγωνισμός, λειτούργησαν υπέρ των καταναλωτών. 

Στην εκπαίδευση και στην απαξίωση του φυσικού δάσκαλου, της ‘ζεστασιάς’ της αίθουσας και του -όντως- αναντικατάστατου “εργαστηρίου”, αντιτάχθηκαν τα υβριδικά (και όχι αφοριστικά) μοντέλα μάθησης, η ελαστική τηλεκπαίδευση, η ‘παγκόσμια’ βιβλιοθήκη, τα διαδραστικά βοηθήματα και τα προσωποποιημένα curricula (που διδάσκουν, με έμφαση στην παραγωγή, με την επιφύλαξη της μελλοντικής αξιοποίησής τους για “παιδεία” με έννοια κατά την Ελληνική Γραμματεία). 

Στην άσκηση Πολιτικής και στην κριτική πως (συμπλήρωσε μόνος σου, ειδικά αν σου λείπουν τα γκράφιτι, οι εφημερίδες δρόμου και οι “αυθόρμητες” διαδηλώσεις που ρισκάρουν την αποδοκιμασία της κοινής γνώμης) αντιτάσσεται πως ποτέ πριν δεν είχαμε πλουσιότερη διακίνηση αντίλογου, ομάδες πολιτών με καλύτερα ανακλαστικά, οδούς τεκμηριωμένης αντίδρασης, αλλά και χώρο για εύχαιρη - ευκολη και έγκυρη “αντι-πληροφόρηση”.

Αν δεν συμφωνείς, αλλά αυτο-προσδιορίζεσαι ως ενεργός πολίτης, τότε απλώς ξοδεύεις κάπου λάθος την ικμάδα σου. 

(Επιφύλαξη: Καθώς η ζωή δεν είναι άσπρο-μαύρο, δεκτή κάθε αποδοκιμασία για τα παραπάνω, καθώς συμμερίζομαι πως υπό ακραίες συνθήκες η παραγόμενη οργή εκτονώνεται μόνο “μηχανικά”, με ‘φυσική’ αντίδραση - νομίζω πάντα θα ισχύει αυτό και όχι μόνο για τα αυταρχικά καθεστώτα).

Ελπίζοντας πως διαβάζεις καλόπιστα, έρχομαι στο ‘δια ταύτα’ του σημερινού σημειώματος που δεν είναι επίλογος, (μάλλον πρόλογος είναι) καθώς θα επανέλθουμε:

Τα τρία ‘εξελικτικά βήματα’ επέλασης της Τεχνολογίας της Επικοινωνίας στην καθημερινότητά μας, που περιγράφονται στις τρεις πρώτες παραγράφους, ωχριούν σε βαρύτητα και σημασία για το μέλλον, σε σχέση με το Τέταρτο Κύμα: Την ΤΝ.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ), νοούμενη ως Υπαρξιακή Τεχνολογία (δες αμέσως προηγούμενο Boulevard) δημιουργεί ‘νοητές’ Οντότητες που υποκαθιστούν θεμελιώδεις ανάγκες, όχι μόνο παραγωγικές ή δημιουργικές, αλλά ευθέως ανθρώπινες. Βάσει στοιχείων, έφηβοι στο δυτικό ‘ημισφαίριο’, σε εκθετικώς αυξανόμενα νούμερα χαρακτηρίζουν τους ‘νοητούς’ (ΤΝ) συνομιλητές (δηλαδή τα chatbots) “Καλύτερους Φίλους” και παραδέχονται πως επηρεάζονται άμεσα από τις παρωθήσεις και συμβουλές τους αυξάνοντας καθημερινά τον χρόνο εμπλοκής με αυτά. 

Γυρνώντας στην πρώτη παράγραφο, οι εποχές που θεωρούσαμε “τα M.M.E.” ως μέτρο κοινωνικοποίησης και διαμόρφωσης ήθους / χαρακτήρα των εύπλαστων νέων πολιτών και όλων των υπολοίπων, έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί.

Οι νέοι Δρώντες Διαμόρφωσης είναι πολύ πιο σύνθετοι, πιο ‘έξυπνοι’ και πιο Ιανικοί.

Ο λόγος-αντίλογος για την σχέση Δεινών - Οφέλους που επιχειρήσαμε πιο πάνω για όσα μέχρι πρόσφατα αποκαλούσαμε “Νέες Τεχνολογίες”, έχει ελάχιστη εφαρμογή πλέον, καθώς τίποτα δεν είναι ‘γραμμικό’ (με διακριτή σχέση αιτίου - αποτελέσματος) στον γενναίο νέο κόσμο.

Αντί αυτού ας ετοιμαζόμαστε για μία ευθεία Σύνθεση, που για να είναι έλλογος, πρέπει να ακολουθήσει μία “αιματηρή” αντιπαράθεση: Αυτό που αντιλαμβανόμαστε ως ανυπερθέτως ‘Ανθρώπινο’ και επακολούθως ‘Ανθρωπιστικό’, πρέπει να περιληφθεί στα Prime Directives (Θεμελιώδη Λειτουργικά Αξιώματα) της Μηχανής. Αποτυχία σε αυτό δεν επιτρέπεται. 

Κάθε άλλη εκδοχή του Μέλλοντος, θα είναι απλώς Απάνθρωπη.

Υ.Γ. Την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές, η  Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, του ΔΝΤ δήλωνε πως εν όψει του εργασιακού σοκ λόγω της ΤΝ, “χωρίς κοινωνική συνοχή καμία οικονομία δεν έχει μέλλον” μιλώντας για αξιοποίηση της Τεχνολογίας για πολιτικές υπέρ των ευάλωτων. Μία παρηγορητική συμβολική σύμπτωση, αν το εννοεί.

*Ο Μάριος Νόττας θυμώνει με την ασχήμια που στην επανάληψή της γίνεται αόρατη και μοιρολατρικά αποδεκτή. Θεωρώντας τον εαυτό του, την ‘τάξη’ του και τους φίλους του ως μέρος του προβλήματος, γράφει για μικρά και μεγάλα εωσφόρα. Σε περιόδους νηφαλιότητας, διευθύνει το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Επικοινωνίας.